SÖZLEŞMELERİN DÖVİZ VEYA DÖVİZE ENDEKSLİ OLARAK BELİRLENMESİNE İLİŞKİN TEBLİĞ
13.09.2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 85 No’lu Cumhurbaşkanı Kararı ile Türkiye’de yerleşik kişiler arasında yapılan sözleşmelerdeki bedellerin ve diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenmesi konusunda sınırlamalar getirilmişti. Söz konusu döviz cinsinden sözleşme yasağının kapsamı ve ayrıntıları 06.10.2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2018-32/51 sayılı Tebliğ ile belirlendi.
Konu ile ilgili son olarak 16.11.2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2018-32/52 sayılı Tebliğ ile döviz cinsinden ve dövize endeksli sözleşme sınırlaması konusunda değişiklikler yapılmıştır.
Söz konusu tebliğ ile yapılan değişiklikler özetle aşağıdaki gibidir.
- Bir kısım gayrimenkul satış ve kiralama sözleşmeleri döviz cinsinden veya dövize endeksli düzenlenebilecektir.
Tebliğin ilk halinde Türkiye’de yerleşik kişilerce yapılan gayrimenkul satış ve kiralama sözleşmeleri için herhangi bir istisna sağlanmamıştı, ancak yapılan değişiklik uyarınca;
- Gayrimenkul satış ve kiralama sözleşmeleri için “serbest bölgeler dâhil” ibaresi tebliğ metninden çıkarılmıştır. Böylece serbest bölgede bulunan gayrimenkullerin satış ve kiralama sözleşmelerinde yer alan bedellerin ve diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenmesi mümkün hale gelmiştir.
- Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bulunmayan Türkiye’de yerleşik kişilerin veya dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye’deki; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, doğrudan veya dolaylı olarak % 50 ve üzerinde pay sahipliklerinin veya ortak kontrol ve/veya kontrolüne sahip bulunduğu şirketlerin alıcı veya kiracı olarak taraf oldukları gayrimenkul satış ve gayrimenkul kiralama sözleşmelerinde, sözleşme bedelleri ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenmesi mümkün hale gelmiştir.
- Kültür ve Turizm Bakanlığından belgeli konaklama tesislerinin işletilmesi amacıyla kiralanmasıyla ilgili gayrimenkul kiralama sözleşmelerinde, sözleşme bedelinin ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün hale gelmiştir.
- Gümrüksüz satış mağazalarının kiralanmasına ilişkin gayrimenkul kiralama sözleşmelerinde, sözleşme bedelinin ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün hale gelmiştir.
- Sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamayan sözleşmeler kapsamında düzenlenecek kıymetli evraklarda yer alan bedellerin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenmesi mümkün değildir.
Yapılan değişiklik ile 13.09.2018’den önce düzenlenmiş ve dolaşıma girmiş bulunan döviz cinsinden veya dövize endeksli kıymetli evraklar kapsam dışında bırakılmıştır. Bu nedenle daha önce düzenlenmiş ve dolaşıma girmiş kıymetli evrak için Türk Lirasına çevrilme zorunluluğu bulunmamaktadır.
- Daha önce gemi inşası, tamiri ve bakımı dışında kalan eser sözleşmelerinde bedel ve diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün değildi. Yapılan değişiklikle gemilere ilişkin istisna kaldırılırken, döviz cinsinden maliyet içeren tüm eser sözleşmelerinde bedel ve diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün hale gelmiştir.
- Hizmet sözleşmelerine istisna
Tebliğin önceki halinde Türkiye’de yerleşik kişilerin, kendi aralarında düzenleyecekleri, Türkiye’de başlayıp yurtdışında sonlanan ve yurtdışında başlayıp Türkiye’de sonlanan elektronik haberleşme ile ilgili hizmet sözleşmelerin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılabileceği belirtilmişti.
Yapılan değişiklik gereğince, Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında düzenledikleri;
- Türkiye’de başlayıp yurtdışında sonlanan,
- Yurtdışında başlayıp Türkiye’de sonlanan veya
- Yurt dışında başlayıp yurtdışında sonlanan
tüm hizmet sözleşmeleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak yapılabilecektir.
- Tebliğ ile yapılan değişiklik gereğince, dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye’de bulunan; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, doğrudan veya dolaylı olarak % 50 ve üzerinde pay sahipliklerinin veya ortak kontrol ve/veya kontrolüne sahip bulunduğu şirketler ile serbest bölgedeki faaliyetleri kapsamında serbest bölgelerdeki şirketlerin işveren veya hizmet alan olarak taraf olduğu iş ve hizmet sözleşmelerinde, sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılabilecektir.
- Tebliğde yapılan değişiklik ile Türkiye’de yerleşik kişilerin yurt dışındaki; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, işlettiği veya yönettiği fonlar, doğrudan veya dolaylı olarak % 50 ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile doğrudan ya da dolaylı olarak sahipliklerinde bulunan şirketler, söz konusu sözleşmenin yurt dışında ifa edilmesi durumunda Türkiye’de yerleşik sayılmayacaklardır.
- Tebliğde yapılan değişiklik ile iş makinelerinin satış ve kiralama sözleşmelerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak yapılabilmesi mümkün hale getirilmiştir.
- Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında düzenleyecekleri; bilişim teknolojileri kapsamında yurt dışında üretilen yazılımlara ilişkin satış sözleşmeleri ile yurt dışında üretilen donanım ve yazılımlara ilişkin lisans ve hizmet sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırmaları mümkündür.
- Tebliğin önceki halinde, uluslararası piyasalarda fiyatı döviz cinsinden belirlenen kıymetli madenlere – emtiaya endekslenen ve/veya dolaylı olarak dövize endekslenen sözleşmelerin dövize endeksli sözleşme olarak kabul edileceği belirtilmişti. Buna göre dolaylı olarak dövize endeksli sözleşmelere izin verilmemişti.
Ancak Tebliğde yapılan değişiklik uyarınca, taşımacılık faaliyetlerine ilişkin hizmet sözleşmelerinde akaryakıt fiyatlarına endeksleme yapılması mümkün hale gelmiştir.
- Tebliğde yapılan değişiklik ile 13.09.2018’den önce düzenlenmiş yolcu taşıma amaçlı ticari taşıt satış sözleşmelerinde yer alan döviz cinsinden veya dövize endeksli bedellerin ve diğer ödeme yükümlülüklerinin Türk Parasına çevrilmesi zorunluluğu kaldırılmıştır.
- Tebliğde yapılan değişiklik ile 13.09.2018’den önce düzenlenmiş menkul ve gayrimenkullere ilişkin finansal kiralama sözleşmelerinde yer alan döviz cinsinden veya dövize endeksli bedellerin ve diğer ödeme yükümlülüklerinin Türk Lirasına çevrilmesi zorunluluğu kaldırılmıştır.
Yapılan değişiklik ile istisna tanınan tarafların karşılıklı mutabakatıyla yeni yapılacak sözleşmelerin veya mevcut döviz cinsinden veya dövize endeksli sözleşmelerin Türk Lirası olarak yeniden kararlaştırılması talep edilmesi durumunda sözleşmelerde yer alan bedellerin Türk parası cinsinden kararlaştırılabileceğine dair düzenleme tebliğ metninden çıkarılmıştır.